Wetenschappelijke publicatie werpt nieuw licht op het verdwenen praalgraf van Lodewijk van Male

Waarom wilde graaf Lodewijk van Male aanvankelijk in Kortrijk begraven worden, maar koos hij uiteindelijk voor Rijsel? Hoe zag zijn verdwenen praalgraf eruit? En welke rol speelde de Gravenkapel in de Onze-Lieve-Vrouwekerk binnen zijn ambitieuze memoriaalprogramma?

Deze vragen staan centraal in een nieuwe, tweedelige wetenschappelijke publicatie van de Koninklijke Geschied- en Oudheidkundige Kring van Kortrijk, waarin Belgische, Nederlandse en Franse onderzoekers de geschiedenis van de Kortrijkse Gravenkapel en het verdwenen grafmonument van de laatste graaf uit het huis van Dampierre reconstrueren.

Rond 1370 gaf Lodewijk van Male opdracht tot de bouw van de Sint-Catharinakapel, later bekend als de Gravenkapel, naast de kapittelkerk van Kortrijk. De kapel was bedoeld als zijn toekomstige grafkerk, maar maakte deel uit van een veel ambitieuzer project. Via monumentale muurschilderingen van zijn voorouders en nakomelingen wilde de graaf zijn dynastie letterlijk en figuurlijk verankeren in de geschiedenis.

De politieke gebeurtenissen van 1382 brachten echter een ommekeer. Na de Slag bij Westrozebeke en de verwoesting van Kortrijk wijzigde de graaf zijn testament en koos hij ervoor begraven te worden in de kapel Notre-Dame-de-la-Treille van de Sint-Pieterskerk in Rijsel. Na zijn overlijden in 1384 kreeg hij daar een voorlopig graf. Pas in 1455 liet zijn achterkleinzoon Filips de Goede een monumentaal bronzen praalgraf oprichten, dat uitgroeide tot een van de meest bewonderde grafmonumenten van de Bourgondische Nederlanden.

De nieuwe publicatie onderzoekt niet alleen de bouwgeschiedenis van de Gravenkapel in Kortrijk en de verdwenen kapel in Rijsel, maar plaatst beide monumenten ook binnen de bredere funeraire cultuur van de veertiende en vijftiende eeuw. Daarbij wordt aandacht besteed aan de architectuur, de iconografie, de politieke betekenis en de artistieke uitvoering van de grafmonumenten.

De studie sluit aan bij het onderzoek dat de Koninklijke Geschied- en Oudheidkundige Kring van Kortrijk in 2016 publiceerde over de zwikken van de Kortrijkse Gravenkapel. Verschillende vragen die toen openbleven, vormden het vertrekpunt voor dit nieuwe onderzoeksproject.
Onder leiding van Didier Dumolin, Filippe De Potter en prof. Ludovic Nys werd een internationaal team van specialisten samengesteld, dat vanuit verschillende disciplines samenwerkte aan een vernieuwende reconstructie van dit belangrijke stuk middeleeuwse geschiedenis.

Ook moderne onderzoekstechnieken speelden een belangrijke rol. Zo werden het houten gebinte van de Gravenkapel en de sacristie onderzocht met dendrochronologie en de geavanceerde wiggle-matchingmethode. Deze analyses leverden nieuwe inzichten op in de bouwgeschiedenis en maakten het mogelijk eerdere onzekerheden over hun datering weg te nemen.

Door de omvang van het onderzoek verschijnt deze studie in twee boekdelen verspreid over twee jaargangen van de Handelingen (2024-2025) van de Koninklijke Geschied- en Oudheidkundige Kring van Kortrijk. Ook het tweetalige karakter van de uitgave is bijzonder: alle bijdragen verschijnen in de taal van de auteur, telkens aangevuld met een samenvatting in de andere landstaal. Daarmee weerspiegelt de publicatie het internationale karakter van het onderzoek én van de historische regio die vandaag de Eurometropool Lille–Kortrijk–Tournai vormt.

De realisatie van deze publicatie was alleen mogelijk dankzij de samenwerking van talrijke partners. De Koninklijke Geschied- en Oudheidkundige Kring van Kortrijk dankt de Stad Kortrijk, het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium, het LARSH van de Université Polytechnique Hauts-de-France, de kerkfabriek van de Onze-Lieve-Vrouwekerk, diverse archieven, musea en erfgoedinstellingen, evenals de vele onderzoekers, fotografen en particuliere bruikleengevers die hun expertise en materiaal ter beschikking stelden.

Met deze publicatie levert de Koninklijke Geschied- en Oudheidkundige Kring van Kortrijk een belangrijke bijdrage aan het onderzoek naar de middeleeuwse grafcultuur, de Bourgondische kunst en de geschiedenis van Kortrijk en Rijsel. Het boek toont aan hoe interdisciplinair onderzoek verloren erfgoed opnieuw zichtbaar kan maken en nieuwe inzichten oplevert over een van de belangrijkste grafmonumenten uit de geschiedenis van Vlaanderen.

Dankwoord

De uitgave van deze handelingen was niet mogelijk geweest zonder de medewerking en steun van velen. Onze welgemeende dank daarvoor aan: onze trouwe leden , de stad Kortrijk, het LARSH – Laboratoire de Recherche Sociétés & Humanités, Université Polytechnique Hauts-de-France, het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium (KIK/IRPA), de kerkfabriek van de Onze-Lieve-Vrouwekerk, deken Geert Morlion, deken Edouard Van Maele, het Hospice Comtesse te Rijsel, het Koninklijk Museum van Kunst en Geschiedenis, het Rijksarchief Kortrijk, het Algemeen Rijksarchief Brussel, de Stichting de Bethune, Marke, het Guido Gezelle archief van de Openbare Bibliotheek Brugge, het Letterenhuis Antwerpen ,de Heren Ignace Van Canneyt, Chris De Paepe, Tito Goddeeris en de fotografen Yves Ovelack en Eric Pauwels.

Tot slot onze allergrootste dank aan de auteurs voor hun jarenlang onderzoek, hun flexibiliteit om hun artikels tot op het einde te willen aanpassen aan de laatste bevinden van het onderzoek:

 

Inhoudstafel

Volume 1

• Didier DUMOLIN & Isabelle DE JAEGERE ,Voorwoord – Avant-propos
• Filippe DE POTTER ,Inleiding – Introduction
• Sanne FREQUIN & Merlijn HURX , Grafelijk begraven in de Lage Landen
• Hendrik CALLEWIER, Kortrijk en graaf Lodewijk van Male (1346-1384)
• Vincent DEBONNE & Jeroen WESTERMAN, De Gravenkapel te Kortrijk, architectuur en bouwhistorie
• Kristof HANECA, Dendrochronologisch onderzoek in de Gravenkapel
• Ludovic NYS ,Sur l’ouvrage, acat et voyture d’une nouvelle tombe que monseigneur lui fait faire. André Beauneveu et le tombeau inachevé de Louis de Male à Courtrai

Volume 2

• Jacques PAVIOT & Céline BERRY , Lille au milieu du XVe siècle
• Étienne HAMON, La chapelle de Notre-Dame de la Treille à Saint-Pierre de Lille : histoire et architecture d’un écrin pour le tombeau de Louis de Male
• Ludovic NYS ,Le tombeau de Louis de Male, de Marguerite de Brabant et de leur fille Marguerite de Male à Saint-Pierre de Lille : mise en perspective critique et nouvelles hypothèses
• Jacques PAVIOT, Les gisants et statuettes du tombeau de Louis de Male
• Jacques PAVIOT, Étienne HAMON, Ludovic NYS & Hendrik CALLEWIER , Bronnen – Édition des sources
• Bibliografie 

 

Praktische info :

• Titel: Lodewijk van Male (1330-1384), zijn grafmonument en vorstelijke kapellen in Kortrijk en Rijsel.
• Aantal bladzijden: 496, verdeeld over twee volumes
• Prijs: €65
• Uitgever: Koninklijke Geschied en Oudheidkundinge Kring Kortrijk
• Wettelijk depot: D/2026/0222/1
• ISBN  9789083506418

Boekvoorstelling Kortrijk: zaterdag 17 oktober Kulak 9u30
Boekvoorstelling Rijsel: zaterdag 14 november Museum Hospice Comtesse

Auteurs (van links naar rechts): Merlijn Hurx, Jacques Paviot, Didier Dumolin, Ludovic Nys, Sanne Frequin, Filippe De Potter , Jeroen Westerman, Vincent Debonne, Etienne Hamon

Ontbreken op de foto: Hendrik Callewier, Céline Berry, Kristof Haneca